Çelik sünek bir malzemedir ve çelik taşıyıcı sistemler deprem etkisine göre tasarlanabilir. Bir çelik evin deprem güvenliğini malzemenin adı belirlemez; zemin verileri, statik proje, birleşim detayları, uygulama kalitesi ve denetim birlikte belirler. Türkiye’de çelik yapılar Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’ne göre projelendirilir.
Kısa yanıt
- Çelik evler, yürürlükteki deprem yönetmeliğine göre tasarlanıp uygulandığında deprem güvenliği koşullarını sağlar.
- “Çelik ev depremde yıkılmaz” gibi mutlak ifadeler hiçbir yapı sistemi için doğru değildir.
- Tasarım, parselin deprem tehlikesine ve zemin sınıfına göre yapılır.
- Rotech Mühendislik, çelik villa projelerinde noter onaylı 50 yıllık yapısal garanti taahhüdü sunar.
Çeliğin deprem davranışı
Deprem sırasında yapıya etkiyen kuvvet yapının kütlesiyle orantılıdır. Çelik taşıyıcı sistemler aynı açıklığı daha küçük kesitlerle geçtiği için çoğu durumda daha hafif bir yapı elde edilir ve yapıya etkiyen deprem kuvveti azalır.
Çeliğin ikinci özelliği sünekliktir. Sünek bir malzeme, taşıma gücünü yitirmeden şekil değiştirebilir ve deprem enerjisinin bir bölümünü bu yolla tüketir. Bu davranışın gerçekleşmesi için elemanların ve birleşimlerin yönetmeliğin süneklik koşullarına göre boyutlandırılması gerekir.
Deprem yönetmeliği ve tasarım verileri
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 18 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019’da yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, çelik bina taşıyıcı sistemlerini Bölüm 9’da, hafif çelik bina taşıyıcı sistemlerini Bölüm 10’da düzenler.
| VERİ | KAYNAĞI | TASARIMDAKİ ROLÜ |
|---|---|---|
| Deprem tehlikesi | AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritaları | Parselin koordinatına göre tasarım ivme değerleri alınır |
| Zemin sınıfı | Zemin etüdü raporu | Yerel zemin sınıfı (ZA–ZF) deprem etkisinin büyüklüğünü değiştirir |
| Taşıyıcı sistem | Statik proje | Sistem türü ve süneklik düzeyi hesap kurallarını belirler |
| Yapısal olmayan elemanlar | Mimari ve tesisat projeleri | Cephe, bölme duvar ve tesisatın bağlantıları deprem etkisine göre çözülür |
Yönetmelikte standart tasarım depremi, 50 yılda aşılma olasılığı yüzde 10 olan deprem yer hareketi olarak tanımlanır (DD-2). Tasarım belirli bir deprem büyüklüğüne göre değil, parselin bulunduğu noktanın tehlike değerlerine göre yapılır. Bu nedenle “9 şiddetinde depreme dayanıklı” gibi ifadeler bir tasarım ölçütünü karşılamaz.
Çelik evin deprem güvenliğini belirleyen unsurlar
- Zemin etüdü: Temel sistemi ve hesap kabulleri zemin etüdüne dayanır. Etüt yapılmadan taşıyıcı sistem kesinleştirilemez.
- Statik proje: Kolon, kiriş ve çaprazların boyutları ile yükün temele aktarılma biçimi statik projede hesaplanır.
- Birleşimler: Yük bir elemandan diğerine bulonlu veya kaynaklı birleşimler üzerinden aktarılır. Birleşim detayı statik projenin parçasıdır.
- Temel: Hafif bir üst yapı, temelin önemini azaltmaz. Temel, zemin koşullarına göre ayrıca projelendirilir.
- Uygulama ve denetim: İmalatın ve montajın projeye uygunluğu kontrol edilir. Projeye uymayan bir uygulama hesabın sağladığı güvenliği geçersiz kılar.
Taşıyıcı sistemin nasıl seçildiği çelik konstrüksiyon sayfasında, hafif ve yapısal çelik sistemlerin farkı hafif çelik mi, ağır çelik mi? yazısında açıklanmıştır.
Yapısal olmayan elemanlar
Deprem hasarının bir bölümü taşıyıcı sistemde değil; cephe kaplamalarında, bölme duvarlarda, asma tavanlarda ve tesisatta oluşur. Yönetmelik bu elemanların taşıyıcıya bağlantısını ayrı bir bölümde ele alır. Çelik evde cephe ve bölme sistemlerinin bağlantı detayları ile ağır ekipmanların sabitlenmesi proje aşamasında çözülür.
50 yıllık yapısal garanti ve deprem
Rotech Mühendislik, çelik villa projelerinde noter onaylı 50 yıllık yapısal garanti taahhüdü sunar. Garanti belgesinde belirtilen koşullar kapsamında deprem kaynaklı yapısal hasarların onarımını üstleniyoruz. Kapsam ve koşullar garanti belgesinde yer alır.
Yapısal garanti, zorunlu deprem sigortasının veya konut sigortasının yerine geçmez. Ayrıntılar 50 yıllık yapısal garanti sayfasındadır.
Çelik ve betonarme yapıların deprem açısından karşılaştırılması
Çelik ve betonarme sistemlerin ikisi de yönetmeliğe göre tasarlanıp özenle uygulandığında güvenli yapılar üretir. Çelik sistem daha hafiftir ve elemanları atölyede kontrollü koşullarda üretilir. Betonarme sistemde beton kalitesi, donatı işçiliği ve kür koşulları şantiyede sağlanır. İki sistemin diğer ölçütlere göre karşılaştırması çelik ev mi, betonarme mi? yazısındadır.
Teklif aşamasında deprem güvenliği için sorulacak sorular
- Zemin etüdü yapıldı mı, temel sistemi etüde göre mi belirlendi?
- Statik proje hangi yönetmeliğe göre hazırlandı ve müellifi kim?
- Taşıyıcı sistem türü ve süneklik düzeyi projede yazılı mı?
- Birleşim detayları statik projede yer alıyor mu?
- İmalat ve montaj sırasında hangi kontroller yapılıyor?
- Cephe, bölme duvar ve tesisat bağlantıları deprem etkisine göre çözüldü mü?
- Taşıyıcı sistem için yazılı bir garanti veriliyor mu, koşulları nelerdir?
Kaynaklar
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Resmî Gazete, 18 Mart 2018, sayı 30364 (Mükerrer); yürürlük 1 Ocak 2019
- Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 4 Şubat 2016, sayı 29614; yürürlük 1 Eylül 2016
- Hafif Çelik Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 17 Mayıs 2026, sayı 33256; yürürlük 1 Ocak 2027
- AFAD: Türkiye Deprem Tehlike Haritaları İnteraktif Web Uygulaması