Çelik evin kullanım ömrü taşıyıcı sistemin korozyona karşı korunmasına, yapı kabuğunun su ve nem kontrolüne ve düzenli bakıma bağlıdır. Bu nedenle her çelik ev için geçerli tek bir yıl sayısı yoktur. Rotech Mühendislik, çelik villa projelerinde taşıyıcı sistem için noter onaylı 50 yıllık yapısal garanti taahhüdü sunar.
Kısa yanıt
- Bina taşıyıcı sistemleri için tasarımda esas alınan gösterge kullanım ömrü 50 yıldır (TS EN 1990).
- Taşıyıcı sistemin ömrünü korozyon koruması ve yapının kuru tutulması belirler.
- Çatı örtüsü, cephe kaplaması, doğrama ve tesisat taşıyıcı sistemden daha kısa aralıklarla yenilenir.
- Bakımı yapılan bir yapının kullanım ömrü tasarım ömrünü aşabilir.
Tasarım ömrü kavramı
Yapı tasarımında “tasarım kullanım ömrü”, yapının öngörülen bakımla, büyük onarım gerektirmeden kullanılması beklenen süredir. TS EN 1990 standardı bu süre için gösterge değerler verir.
| YAPI TÜRÜ | GÖSTERGE TASARIM ÖMRÜ |
|---|---|
| Geçici yapılar | 10 yıl |
| Değiştirilebilir yapı bölümleri | 10–25 yıl |
| Tarımsal ve benzeri yapılar | 15–30 yıl |
| Bina taşıyıcı sistemleri ve diğer yaygın yapılar | 50 yıl |
| Anıtsal yapılar, köprüler ve benzeri mühendislik yapıları | 100 yıl |
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği de standart tasarım depremini 50 yıllık bir süre üzerinden tanımlar. Tasarım ömrü yapının bu sürenin sonunda kullanılamaz hale geleceği anlamına gelmez; hesapların ve malzeme seçimlerinin dayandığı referans süredir.
Korozyon koruması ve taşıyıcı sistemin ömrü
Çelik taşıyıcı sistemin ömrünü sınırlayan başlıca etken korozyondur. Korunmayan çelik su ve oksijenle temas ettiğinde paslanır. Çelik evlerde taşıyıcı sistem galvaniz kaplama veya boya sistemiyle korunur ve koruma düzeyi yapının bulunduğu ortamın korozyon sınıfına göre seçilir.
TS EN ISO 12944 standardı boya sistemlerinin dayanıklılığını dört aralıkta tanımlar: 7 yıla kadar, 7–15 yıl, 15–25 yıl ve 25 yıldan fazla. Bu süreler ilk büyük bakım boyamasına kadar beklenen süredir ve garanti süresi anlamına gelmez. Koruma yöntemleri çelik ev paslanır mı? yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Yapı kabuğu ve nem kontrolü
Taşıyıcı sistem yapı kabuğunun kuru tarafında kaldığı sürece korozyon çok yavaş ilerler. Su yalıtımı, buhar kesici, dıştan sürekli ısı yalıtımı ve çatı drenajı bu nedenle yapının ömrünü doğrudan etkiler. Temel ile duvarın birleştiği hat, ıslak hacimler ve çatı dereleri en çok dikkat gerektiren bölgelerdir.
Daha kısa aralıklarla yenilenen bileşenler
Bir evin bütün bileşenleri aynı sürede eskimez. Taşıyıcı sistem yapının en uzun ömürlü bölümüdür. Çatı örtüsü, cephe kaplaması, doğramalar, tesisat ve iç bitişler kullanım süresince bakım görür veya yenilenir. Yenileme aralıkları seçilen ürüne ve kullanım koşullarına göre değişir ve üretici verilerinde yer alır.
Çelik evde düzenli bakım
- Çatı, dere ve iniş boruları yılda bir kez kontrol edilir.
- Tavan ve duvarlardaki leke veya kabarmalar su sızıntısı belirtisidir ve kaynağı giderilir.
- Açıkta kalan çelik elemanlarda boya çatlakları ve çizikler onarılır.
- Islak hacimlerde derz ve silikonların bütünlüğü korunur.
- Peyzaj değişikliklerinde duvar dibinde su birikmesi önlenir.
50 yıllık yapısal garanti
Rotech Mühendislik, çelik villa projelerinde taşıyıcı sistem için noter onaylı 50 yıllık yapısal garanti taahhüdü sunar. Kapsam ve koşullar garanti belgesinde yer alır. Ayrıntılar 50 yıllık yapısal garanti sayfasındadır.
Sık sorulan sorular
Çelik ev 100 yıl dayanır mı?
Yüz yılı aşkın süredir kullanılan çelik yapılar vardır. Bir konutun bu süreye ulaşması korozyon korumasına, yapı kabuğunun durumuna ve bakıma bağlıdır. Belgeye dayanmayan süre vaatleri teklif karşılaştırmasında ölçüt olarak kullanılmamalıdır.
Hafif çelik ev ile ağır çelik evin ömrü farklı mıdır?
İki sistemde de ömrü korozyon koruması ve nem kontrolü belirler. Hafif çelik profiller fabrikada galvaniz kaplı sacdan üretilir; yapısal çelik elemanlar boya sistemi veya sıcak daldırma galvanizle korunur. Sistemlerin farkı hafif çelik mi, ağır çelik mi? yazısındadır.
Çelik evin ömrü betonarme evden kısa mıdır?
İki sistemin tasarımında aynı gösterge kullanım ömrü esas alınır. Ömrü belirleyen, sistemin türünden çok tasarım, uygulama ve bakım kalitesidir.
Teklif aşamasında yapı ömrü için sorulacak sorular
- Taşıyıcı sistem hangi korozyon sınıfı için tasarlandı?
- Galvaniz kaplama miktarı veya boya sistemi projede yazılı mı?
- Taban profili ile temel arasında nem bariyeri var mı?
- Duvar kesitinde buhar kesici ve dıştan sürekli yalıtım tanımlı mı?
- Taşıyıcı sistem için yazılı garanti süresi ve koşulları nedir?
- Önerilen bakım ve kontrol aralıkları yazılı olarak veriliyor mu?
Kaynaklar
- TS EN 1990: Yapı tasarımının esasları (Eurocode): gösterge tasarım kullanım ömürleri
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği. Resmî Gazete, 18 Mart 2018, sayı 30364 (Mükerrer); yürürlük 1 Ocak 2019
- TS EN ISO 12944: Boya ve vernikler: çelik yapıların koruyucu boya sistemleriyle korozyona karşı korunması (Bölüm 1 ve 2)