Çelik Ev Paslanır mı?

Korunmayan çelik, su ve oksijenle temas ettiğinde paslanır. Çelik evin taşıyıcı sistemi bu nedenle galvaniz kaplama veya boya sistemiyle korunur ve yapı kabuğunun kuru tarafında kalacak biçimde detaylandırılır. Koruma yöntemi, yapının bulunduğu ortamın korozyon kategorisine göre seçilir.

Kısa yanıt

• Paslanma koşulu: Çelik korunmadığında ve ıslak kaldığında paslanır. Korunan ve kuru tutulan çelikte korozyon çok yavaş ilerler.
• Koruma yöntemi: Galvaniz (çinko) kaplama, boya sistemi veya ikisinin birlikte uygulanması.
• Risk noktaları: Su alan, yoğuşma oluşan veya kaplaması zedelenmiş detaylar.
• Teklifte teyit edilecek bilgiler: Korozyon sınıfı, kaplama miktarı veya boya sistemi ve bunların projede yazılı olup olmadığı.

Çelikte pas ve korozyonun oluşma koşulları

Korozyon elektrokimyasal bir olaydır ve çelik, oksijen ve yüzeyde ince de olsa bir su tabakası bir arada bulunduğunda gerçekleşir. Kuru ve ısıtılan bir iç mekânda su tabakası çoğu zaman oluşmaz. Bu nedenle duvarın içinde, kabuğun kuru tarafında bulunan bir profil yıllarca değişmeden kalabilir.

Korozyonu hızlandıran etkenler şunlardır:

• Sürekli veya tekrarlayan ıslaklık: Sızıntı, su birikmesi ve yoğuşma.
• Tuz: Kıyı havası veya buzlanmaya karşı kullanılan yol tuzu.
• Hava kirliliği: Özellikle endüstriyel bölgelerdeki kükürt bileşikleri.
• Havalanmayan nemli boşluklar: Kuruma olanağı bulamayan yüzeyler.

TS EN ISO 12944 korozyon sınıfları (C1–CX)

Çeliğin bulunduğu ortam, TS EN ISO 12944 standardında korozyon kategorileriyle tanımlanır. Koruma yöntemi bu kategoriye göre seçilir.

Aynı evin içinde farklı kategoriler bulunur. Isıtılan bir odanın duvarı ile açıkta duran bir saçak kolonu aynı koşullarda bulunmaz. Ankara gibi kıyıdan uzak ve karasal iklimli bir şehirde tuz yükü kıyı kentlerine göre düşüktür. Kategori bu durumda da varsayılmaz, projede belirlenir.

Galvaniz kaplama ile korozyon koruması

Galvaniz, çeliğin çinkoyla kaplanmasıdır. Çinko çeliği iki yolla korur: çelik ile hava arasında bir bariyer oluşturur ve kaplama çizildiğinde açıkta kalan çeliğin yerine çevredeki çinko aşınır. İkinci etki, galvaniz kaplamayı boyadan ayıran özelliktir.

Çelik yapılarda iki farklı galvaniz türü kullanılır:

• Sürekli sıcak daldırma galvanizli sac (TS EN 10346): Hafif çelik profillerin üretildiği malzemedir. Kaplama miktarı, iki yüzdeki toplam çinko kütlesiyle ifade edilir. Örneğin Z275, metrekarede toplam 275 gram çinko anlamına gelir.
• İmalat sonrası sıcak daldırma galvaniz (TS EN ISO 1461): Kesilmiş, delinmiş ve kaynaklanmış eleman, erimiş çinko banyosuna daldırılır. Yapısal çelik elemanlarda, özellikle açıkta kalacak olanlarda kullanılır.

Kaplama kalınlığı arttıkça çinkonun tükenme süresi uzar, ortamın agresifliği arttıkça kısalır. 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girecek Hafif Çelik Binalar Yönetmeliği, galvaniz kaplama miktarının yapının bulunduğu ilin korozyon sınıfına göre belirlenmesini öngörmektedir. Bu nedenle “galvanizli” ifadesi tek başına yeterli bilgi vermez ve kaplama miktarı projede yazılı olmalıdır.

Yapısal çelikte boya sistemleri

Yapısal çelik çoğunlukla boya sistemiyle korunur. Boya sistemi yüzey hazırlığı, astar, ara kat ve son kattan oluşur ve toplam kuru film kalınlığıyla tanımlanır. Boyanın ömrünü belirleyen ilk etken, altındaki yüzeyin ne kadar iyi hazırlandığıdır.

TS EN ISO 12944, bir boya sisteminin dayanıklılığını dört aralıkla tanımlar:

Bu süreler garanti süresi anlamına gelmez. Standart, dayanıklılığı ilk büyük bakım boyamasına kadar beklenen süre olarak tanımlar. Teklifte “25 yıl dayanıklı boya” gibi bir ifade yer alıyorsa, bu sürenin hangi korozyon kategorisi ve hangi boya sistemi için verildiği teyit edilmelidir.

Açıkta kalan ve estetik beklentisi yüksek elemanlarda galvaniz üzerine boya da uygulanabilir. Yangın dayanımı ayrı bir konudur ve korozyon boyası yangın koruması sağlamaz.

Korozyonu önleyen yapı detayları

İyi korunmuş bir profil de sürekli ıslak kaldığında zamanla yıpranır. Bu nedenle çelik evde korozyonun önlenmesi öncelikle çeliği kuru tutan tasarıma bağlıdır.

• Temel ile duvarın buluştuğu hat: Taban profili betonla doğrudan nem alışverişi yapmamalıdır. Araya nem bariyeri konmalı ve duvar zemin kotundan yükseltilmelidir.
• Yoğuşma: İç ortamın nemi duvarın soğuk tarafına ulaşırsa profilin üzerinde suya dönüşür. Bu nedenle buhar kesici, hava sızdırmazlığı ve dıştan sürekli yalıtım konforun yanında yapının dayanıklılığını da etkiler.
• Islak hacimler: Banyo ve mutfak duvarlarında su yalıtımı ve tesisat geçişlerinin sızdırmazlığı.
• Çatı ve cephe: Dereler, parapetler, pencere çevreleri ve kaplama arkasındaki havalandırma boşluğu.
• Açıktaki elemanlar: Saçak kolonlarının ayakları su birikmeyecek biçimde çözülmeli, kutu profillerin içi suya kapalı olmalıdır.
• Farklı metallerin teması: Bakır gibi metallerle doğrudan temas, nemli ortamda galvanizin tükenmesini hızlandırır. Bağlantı elemanları da kaplamalı ve sisteme uygun olmalıdır.
• Sahadaki kesim ve delikler: Kesilen, delinen veya kaynaklanan yerde kaplama zarar görür. Bu noktalar çinko içeriği yüksek onarım boyasıyla kapatılmalıdır.

Kabuk katmanları ve yoğuşmanın önlenmesi çelik evlerde ısı ve ses yalıtımı yazısında açıklanmıştır.

Çelik evde bakım ve periyodik kontrol

Her yapı gibi çelik ev de bakım gerektirir. Gereken bakım basittir ve kontrollerin çoğu gözle yapılır. Önerilen kontroller şunlardır:

• Çatı, dere ve iniş boruları yılda bir kez kontrol edilmelidir. Tıkanıklık suyu yanlış yere yönlendirir.
• Tavan ve duvarlarda leke, kabarma veya küf, içeride bir su yolunun işaretidir. Yüzey, suyun kaynağı bulunmadan boyanmamalıdır.
• Açıkta kalan çelik elemanlardaki boya çatlakları ve çizikler erken dönemde rötuşlanmalıdır.
• Islak hacimlerde derz ve silikonların bütünlüğü korunmalıdır.
• Zemin kotunu yükselten peyzaj değişikliklerinde duvar dibinin su almadığı kontrol edilmelidir.

Çelik evin kaç yıl dayanacağı ortama, korumaya, detaya ve bakıma bağlıdır. Bu nedenle bu süreyi belirleyen seçimlerin projede yazılı olması talep edilmelidir. Rotech Mühendislik, çelik villa projelerinde taşıyıcı sistem için noter onaylı 50 yıllık yapısal garanti taahhüdü sunar.

Teklifte korozyon koruması hakkında sorulacak sorular

• Proje hangi korozyon kategorisi için tasarlandı?
• Hafif çelik profillerde galvaniz kaplama miktarı nedir (ör. Z275)?
• Yapısal çelik elemanlarda boya sisteminin yüzey hazırlığı, kat sayısı ve kuru film kalınlığı nedir?
• Açıkta kalan elemanlarda galvaniz mi, boya mı, yoksa ikisi birlikte mi uygulanıyor?
• Taban profili ile temel arasında nem bariyeri var mı?
• Duvar kesitinde buhar kesici ve dıştan sürekli yalıtım tanımlı mı?
• Sahadaki kesim ve kaynak yerleri nasıl onarılıyor?
• Bağlantı elemanları (vida, bulon) kaplamalı mı?
• Bakım için önerilen kontrol aralıkları yazılı olarak veriliyor mu?

Kaynaklar

• TS EN ISO 12944: Boya ve vernikler: çelik yapıların koruyucu boya sistemleriyle korozyona karşı korunması (Bölüm 1, 2 ve 5)
• TS EN ISO 1461: Demir ve çelikten imal edilmiş malzemeler üzerine sıcak daldırmayla yapılan galvaniz kaplamalar
• TS EN ISO 14713-1: Çinko kaplamalar: yapılardaki demir ve çeliğin korozyona karşı korunması için kılavuz
• TS EN 10346: Sürekli sıcak daldırmayla kaplanmış yassı çelik mamuller
• Hafif Çelik Binaların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 17 Mayıs 2026, sayı 33256; yürürlük 1 Ocak 2027